Avrupa Birliği’nin Türkiye raporları, Türkiye’nin AB üyelik sürecindeki durumunu, altı tematik küme çerçevesinde değerlendiren kapsamlı bir belge niteliğindedir. Bu rapor hem teknik uyum düzeyini hem de kriterlerdeki ilerleme veya gerilemeleri ortaya koyma açısından kritik öneme sahiptir.
2025 yılı Türkiye raporu da geçtiğimiz günlerde yayınlanarak hem 6 tematik başlıkta geçtiğimiz yıllarla karşılaştırma yapılmış hem de uyum ve gelişim süreci değerlendirilmiştir. Rapora buradan ulaşabilirsiniz.
Küme 1 – Katılım Sürecinin Temelleri (Demokrasi, Yargı, Temel Haklar, Kamu Yönetimi)
• Genel olarak demokratik yönetişim alanlarında sınırlı ilerleme bulunmaktadır.
• Kamu mali kontrolü gibi teknik alanlarda kısmi gelişmeler mevcuttur.
Öneriler:
- Yargı bağımsızlığı için HSK’nın yapısı uluslararası standartlarla uyumlu şekilde yeniden değerlendirilmelidir.
- Bağımsız kurumları içeren kapsamlı bir yolsuzlukla mücadele stratejisi oluşturulmalıdır.
- Dezenformasyon yasası ve TCK’daki terör tanımı uluslararası normlar doğrultusunda gözden geçirilmelidir.
- Sivil toplum alanındaki mevzuat sadeleştirilmeli ve daha elverişli bir çalışma ortamı sağlanmalıdır.
Küme 2 – İç Pazar (Malların, Hizmetlerin ve Sermayenin Serbest Dolaşımı)
Teknik uyum nispeten güçlüdür; ancak uygulamada serbestlik ve hukuki çerçevenin bütünlüğünde eksikler bulunmaktadır.
Öneriler:
- Gümrük Birliği yükümlülükleri doğrultusunda ayrımcı uygulamalar kaldırılmalıdır.
- Hizmet sunumunda mesleki yeterliliklerin karşılıklı tanınmasına yönelik mekanizmalar hayata geçirilmelidir.
- Devlet yardımları için bağımsız bir denetim sistemi oluşturulmalıdır.
- Rekabet Kurumu’nun kurumsal bağımsızlığı güçlendirilmelidir.
Küme 3 – Rekabetçilik ve Kapsayıcı Büyüme
• Ekonomik entegrasyon ve teknik uyum güçlüdür; ancak sosyal politika, iş gücü piyasası ve kurumsal kapasite alanlarında gelişime ihtiyaç vardır.
Öneriler:
- Kadın istihdamını artırmak için bakım hizmetleri, esnek çalışma ve benzeri destekleyici politikalar geliştirilmelidir.
- Sendikal haklar ve toplu pazarlık mekanizmaları güçlendirilmelidir.
- AR-GE yatırımları inovasyon ve teknoloji geliştirme öncelikleriyle uyumlu hale getirilmelidir.
- KOBİ’ler için yeşil dönüşüm ve dijitalleşmeye özel destek programları tasarlanmalıdır.
Küme 4 – Yeşil Gündem ve Sürdürülebilirlik
• Hazırlık düzeyi orta düzeyde olup uygulama kapasitesinin güçlendirilmesine ihtiyaç vardır.
Öneriler:
- Hava kalitesi, su yönetimi ve atık yönetiminde AB standartlarına uygun izleme-denetim çerçeveleri kurulmalıdır.
- Enerji piyasasında düzenleyici kurumların bağımsızlığı güçlendirilmeli ve doğal gaz piyasasında serbestleşme artırılmalıdır.
- Ulusal ETS’nin yasal altyapısı tamamlanmalıdır.
- Ulaştırmada karbonsuz taşımacılık ve sürdürülebilir kent içi ulaşım politikaları yaygınlaştırılmalıdır.
Küme 5 – Kaynaklar, Tarım ve Uyum
• Uyum düzeyi sınırlı, ilerleme genel olarak yetersizdir.
Öneriler:
- Ortak Tarım Politikası ilkeleri doğrultusunda üretim ve destek modelleri yeniden düzenlenmelidir.
- Gıda güvenliği kurumlarının kapasitesi ve kurumsal bağımsızlığı güçlendirilmelidir.
- Balıkçılıkta bilimsel temelli stok yönetim sistemi geliştirilmelidir.
- Yeniden yapılanma süreçlerinde çevresel ve sosyal etki standartları AB uygulamalarıyla uyumlu hale getirilmelidir.
Küme 6 – Dış İlişkiler (Ticaret, Güvenlik, Dış Politika)
• Stratejik ortaklık güçlüdür; ancak dış politika uyumu düşük seviyededir.
Öneriler:
- Gümrük Birliği’nin modernizasyonu önceliklendirilmeli ve teknik çalışmalara hız verilmelidir.
- AB Ortak Dış Politika kararlarına uyum artırılmalı, yaptırım rejimlerinin dolaylı ihlalini önleyici mekanizmalar güçlendirilmelidir.
- Bölgesel diplomasi faaliyetleri sürdürülürken AB ile koordinasyon artırılmalıdır.
- İklim, güvenlik ve göç konularında uzun vadeli iş birliği planları oluşturulmalıdır.
